A IA non vai arranxar os teus informes de accidentes. Primeiro arránxaos ti.

Hai unhas semanas Prevencionar publicou un resumo dun estudo de Safety Science que me tivo dándolle voltas. Un grupo de investigadores adestrou un modelo de linguaxe para ler informes de accidentes e incidentes e clasificar as causas en catro niveis: a persoa, a tarefa, o equipo e a organización. Acertou entre un 72 e un 82 por cento das veces, dependendo do conxunto de datos. Non está mal. Mellor que os métodos cos que o compararon.

Pero o que me interesa non é a porcentaxe. É unha frase case de pasada nas conclusións: moitos dos informes eran curtos, incompletos, e describían o que pasara sen dicir case nada das condicións nas que pasara.

E pensei: claro. É que iso é o normal.

Se lestes informes de accidentes de pemes, sabedes do que falo. "O traballador esvarou na zona de carga e bateu co xeonllo." Punto. Data, hora, parte do corpo, días de baixa. Que había no chan, non aparece. Se levaba o calzado que tocaba, non aparece. Se ese día faltaba xente e estaba a facer o traballo de dous, nin se formula. Ás veces porque quen enche o informe ten présa. Ás veces porque a plantilla non o pregunta. E moitas veces porque a persoa que o enche sabe perfectamente por que pasou, pero escribilo ten consecuencias.

Aquí vén a miña tese, e é bastante incómoda para alguén que vende software con intelixencia artificial: a IA non pode sacar dun informe o que non está no informe. Podes ter o mellor modelo do mundo. Se lle dás "esvarou e bateu", vaiche devolver "causa: esvarón". Grazas, xa o sabía.

Isto parece obvio, pero non se está a falar diso. Todo o que leo sobre IA en prevención vai do que a IA vai facer. Predicir accidentes, detectar patróns, anticipar riscos. E si, todo iso é posible. Pero ten unha condición previa que ninguén quere poñer no titular porque non vende: necesitas datos que digan algo.

Dígoo con coñecemento de causa. Cando comezamos a probar o noso propio asistente con informes reais de clientes, o problema non foi o modelo. O modelo entendía perfectamente o que lle dabamos. O problema foi que o que lle dabamos non daba para moito. Tivemos que volver atrás e preguntarnos que tería que conter un informe para que pagase a pena analizalo.

Isto é o que nos saíu. Non é ciencia, é o que vimos que marca a diferenza:

• Que estaba a facer exactamente a persoa. Non "traballando no almacén". Que tarefa, con que equipo, en que momento da xornada. Un esvarón ás 8 da mañá e un ás 7 da tarde do último día da semana non son o mesmo accidente.
• Que era distinto ese día. Esta é a pregunta que case nunca se fai e a que máis explica. Faltaba alguén. Había un pedido urxente. A máquina habitual estaba parada. O 90 por cento dos accidentes que vin teñen un "ese día" detrás.
• Que di a avaliación de riscos dese posto. E se o que di ten algo que ver co que pasou. Se o risco estaba identificado e a medida non se aplicaba, é un dato. Se o risco nin sequera estaba, é outro dato, peor.
• Quen o viu e que conta. Un parágrafo coas palabras do compañeiro que estaba ao lado vale máis ca tres páxinas de formulario.

• Que se decidiu facer, e quen o ten que facer. Con nome e data. Un informe que remata en "lémbraselle ao persoal a importancia de..." é un informe que non remata.

Nada disto necesita intelixencia artificial. Necesita unha plantilla distinta e, sobre todo, que a persoa que a enche sinta que contar a verdade non lle vai caer enriba. Iso segundo é cultura, non tecnoloxía, e non o vai resolver ningún software. Tampouco o noso.

O que si pode facer a IA, unha vez que tes informes que din algo, é o que facía ese modelo do estudo: ler douscentos informes no tempo en que ti les un, e dicirche que hai un "ese día" que se repite. Que en tres accidentes distintos de tres centros distintos alguén estaba a cubrir a outro. Iso un técnico só non o ve, porque ninguén ten tempo de ler douscentos informes.

Pero a orde importa. Primeiro o informe. Despois a IA. Se o fas ao revés, o único que consegues é automatizar a ignorancia.

Se tedes curiosidade polo estudo, o resumo de Prevencionar está aquí. E se vos apetece contarme como é a vosa plantilla de investigación de accidentes, de verdade que me interesa. É das cousas que máis aprendemos escoitando.