AAk ez ditu zure istripu-txostenak konponduko. Lehenik, konpon itzazu zuk.

Duela aste batzuk, Prevencionarrek Safety Scienceko ikerketa baten laburpena argitaratu zuen, eta buruan bueltaka eduki nau. Ikertzaile talde batek hizkuntza-eredu bat entrenatu zuen istripu- eta gorabehera-txostenak irakurtzeko eta kausak lau mailatan sailkatzeko: pertsona, zeregina, ekipoa eta antolaketa. Kasuen ehuneko 72 eta 82 artean asmatu zuen, datu-multzoaren arabera. Ez dago gaizki. Alderatu zuten metodoak baino hobeto.

Baina niri ez zait ehunekoa interesatzen. Ondorioetan ia pasadan ageri den esaldi bat baizik: txosten asko laburrak eta osatugabeak ziren, eta gertatutakoa deskribatzen zuten, gertatu zen baldintzei buruz ia ezer esan gabe.

Eta pentsatu nuen: noski. Hori baita ohikoa.

ETEetako istripu-txostenak irakurri badituzue, badakizue zertaz ari naizen. "Langileak irrist egin zuen zama-eremuan eta belauna kolpatu zuen." Kito. Data, ordua, gorputz-atala, baja-egunak. Lurrean zer zegoen, ez da agertzen. Behar zuen oinetakoa zeraman ala ez, ez da agertzen. Egun hartan jendea falta zen eta biren lana egiten ari zen ala ez, ez da planteatu ere egiten. Batzuetan, txostena betetzen duenak presa duelako. Batzuetan, txantiloiak ez duelako galdetzen. Eta askotan, betetzen duen pertsonak ondo dakielako zergatik gertatu zen, baina idazteak ondorioak dituelako.

Hona hemen nire tesia, eta nahiko deserosoa da adimen artifizialeko softwarea saltzen duen norbaitentzat: AAk ezin du txosten batetik atera txostenean ez dagoena. Munduko eredurik onena izan dezakezu. "Irrist egin zuen eta kolpea hartu zuen" ematen badiozu, "kausa: irristatzea" itzuliko dizu. Eskerrik asko, banekien.

Begi-bistakoa dirudi, baina ez da horretaz hitz egiten. Prebentzioko AAri buruz irakurtzen dudan guztia AAk egingo duenari buruzkoa da. Istripuak aurreikusi, ereduak detektatu, arriskuak aurreratu. Eta bai, hori guztia posible da. Baina aurretiazko baldintza bat du, inork titularrean jarri nahi ez duena saltzen ez duelako: zerbait esaten duten datuak behar dituzu.

Esperientziaz diot. Geure laguntzailea bezeroen benetako txostenekin probatzen hasi ginenean, arazoa ez zen eredua izan. Ereduak primeran ulertzen zuen ematen geniona. Arazoa zen ematen geniona ez zela askorako. Atzera egin eta geure buruari galdetu behar izan genion zer eduki beharko lukeen txosten batek aztertzea merezi izateko.

Hau da atera zitzaiguna. Ez da zientzia; aldea egiten duela ikusi duguna da:

• Zer ari zen egiten pertsona zehazki. Ez "biltegian lanean". Zer zeregin, zer ekiporekin, lanaldiaren zer unetan. Goizeko 8etako irristatze bat eta asteko azken eguneko arratsaldeko 7etako beste bat ez dira istripu bera.
• Zer zen desberdina egun hartan. Hau da ia inoiz egiten ez den galdera, eta gehien azaltzen duena. Norbait falta zen. Presazko eskaera bat zegoen. Ohiko makina geldirik zegoen. Ikusi ditudan istripuen ehuneko 90ek "egun hartan" bat dute atzean.
• Zer dio lanpostu horren arriskuen ebaluazioak. Eta dioenak gertatutakoarekin zerikusirik duen. Arriskua identifikatuta bazegoen eta neurria aplikatzen ez bazen, datu bat da. Arriskua jasota ere ez bazegoen, beste datu bat da, okerragoa.
• Nork ikusi zuen eta zer kontatzen du. Ondoan zegoen lankidearen hitzekin idatzitako paragrafo batek formularioko hiru orrik baino gehiago balio du.

• Zer egitea erabaki zen, eta nork egin behar duen. Izen eta datarekin. "Langileei gogorarazten zaie garrantzitsua dela..." esaldiarekin amaitzen den txostena amaitzen ez den txostena da.

Horietako ezerk ez du adimen artifizialik behar. Txantiloi desberdin bat behar du eta, batez ere, betetzen duen pertsonak sentitzea egia kontatzea ez zaiola bere kontra itzuliko. Bigarren hori kultura da, ez teknologia, eta ez du inongo softwarek konponduko. Gureak ere ez.

AAk egin dezakeena, zerbait esaten duten txostenak dituzunean, ikerketako eredu hark egiten zuena da: berrehun txosten irakurri zuk bat irakurtzen duzun denboran, eta esan errepikatzen den "egun hartan" bat dagoela. Hiru zentro desberdinetako hiru istripu desberdinetan norbait beste bat ordezten ari zela. Teknikari batek bakarrik ez du hori ikusten, inork ez duelako berrehun txosten irakurtzeko denborarik.

Baina ordenak garrantzia du. Lehenik txostena. Gero AA. Alderantziz egiten baduzu, ezjakintasuna automatizatzea baino ez duzu lortuko.

Ikerketak jakin-mina pizten badizue, Prevencionarren laburpena hemen dago. Eta zuen istripuak ikertzeko txantiloia nolakoa den kontatu nahi badidazue, benetan interesatzen zait. Entzunez gehien ikasi dugun gauzetako bat da.